મહિમભટ્ટ અને વ્યંજનાવ્યાપાર

આનદવર્ધનના મતે કાવ્યનો આત્મા પ્રતીયમાન ધ્વનિ છે તેને અભિવ્યક્ત કરતી મહાકવિઓની વાણી પોતાના પ્રતિભાવિશેષને પણ વ્યક્ત કરે છે કેવળ શબ્દાર્થના જ્ઞાનથી વ્યગ્યાર્થનુ જ્ઞાન થતુ નથી વ્યગ્યાર્થને વ્યક્ત કરતી શબ્દની અલગ શક્તિ છે. વાક્યાર્થને પ્રકાશિત કરતો શબ્દનો અભિધાવ્યાપાર પૂર્ણ થઈ જાય, પછી શબ્દનો વ્યજનાવ્યાપાર કાર્યરત બને છે અને વ્યગ્યાર્થને અભિવ્યક્ત કરે છે. વ્યગ્યાર્થની અભિવ્યક્તિમા વાચક શબ્દ

Transcribed from the prepared edition. This is the beginning of the article, not a summary — open the PDF to read it in full.

अनुमानवादी महिमभट्ट 'व्यक्तिविवेक' में व्यंजना-व्यापार का खण्डन करते हैं। उनके तीन तर्क: शब्द में अभिधा के सिवा कोई शक्ति नहीं, एक आश्रय की शक्तियाँ अग्नि की दाहकता-प्रकाशकता की तरह युगपत् और निरपेक्ष होती हैं, तथा व्यंग्यार्थ औपाधिक होने से नियत नहीं रहता ('राम' के चार वाक्य)। अतः वह अनुमेय है। Sets out Mahimabhatta's case in the Vyaktiviveka against vyanjana: a word bears only abhidha; several powers in one locus would act independently and simultaneously, as fire burns and lights; no natural word-vyangya bond exists as in song; and the suggested sense is conditional, shown by four 'Rama' sentences. Hence inference.

Written by the archive’s cataloguers, not by the author.