‘ત્રિવેન્દ્રમ્-રૂપકો’માં સંજ્ઞાકરણનો વિશિષ્ટ વિનિયોગ

એ તો સર્વસમ્મત છે કે ‘ત્રિવેન્દ્રમ નાટકચક્ર'માં (અથવા કહો કે – ‘ભાસનાટકચક્ર'માં) બહુ ઊંચા પ્રકારની અભિનયક્ષમતા (તખ્તાલયકી) રહેલી જોવા મળે છે; અને તેમાંય વળી એના સંવાદો તો નાટ્યનો અપરપર્યાય હોય' એવા ચોટદાર છે. ‘નાટ્યશાસ્ત્ર'માં કહ્યું છે કે - वाचि यत्नस्तु कर्तव्यो नाट्यस्यैषा तनुः स्मृता । ( ना०शा० १४-२ ) અર્થાત્ નાટ્યકવિએ ‘‘વાણીને વિષે (વિશેષ) યત્ન

Transcribed from the prepared edition. This is the beginning of the article, not a summary — open the PDF to read it in full.

भट्ट देखते हैं कि टी. गणपति शास्त्री द्वारा भास के नाम से प्रकाशित 'त्रिवेन्द्रम् रूपकों' में पात्रों का संज्ञाकरण कैसा है। नाट्यशास्त्र (१४.२) के आधार पर वे दिखाते हैं कि मंगलश्लोकों में नायक, नायिका, रानी तथा विदूषक के नाम मुद्रालंकार में गूँथे हैं, जिनसे व्यंजना भी स्फुरित होती है। Bhatt examines how the Trivandrum plays published by T. Ganapati Sastri under Bhasa's name give their characters names. Citing Natyasastra XIV.2 and Yaska, he shows the benedictory verses weaving the hero's, heroine's, queen's and jester's names into a mudralankara that also yields suggested meanings.

Written by the archive’s cataloguers, not by the author.