अनुवादपुनरुक्तयोः प्रामाण्याप्रामाण्यम्

अनुवादस्य माहात्म्यमनस्वीकार्यम् । यतः अनुवादेन भाषाणां पारस्परिकयोगसूत्ररक्षा समावर्ति सभ्यतायाः विकाशे भाषा-साहित्य-संस्कृतिगतविनिमयः आवश्यकः । विनिमयस्थले अनुवादस्य गुरुत्वपूर्णा भूमिका वर्तते । भाषान्तकरुणरूपानुवादः “वसुधैव कुटुम्बकम्" इति उपनिषदीयकल्पनां साकारां जनयति । सांस्कृतिकसेतुरूपानुवादस्य महत्त्वसत्त्वेऽपि अस्य प्रामाण्यविषये दार्शनिकसम्प्रदायेषु वैमत्यानि परिदृश्यन्ते । यतः शास्त्रेषु पुनरुक्तिः दोषवशात् वर्जनीया, अनुवादस्थलेऽपि पुनरुक्तिः पुनर्वचनं वा भवति अतः पुनरुक्तिवद् अनुवादः अप्रमाणमिति अनुवादाप्रामाण्यदीनां सिद्धान्तः । अनुवादपुनरुक्तयोः प्रामाण्याप्रामाण्यविषये, आलोचनायाः

Transcribed from the prepared edition. This is the beginning of the article, not a summary — open the PDF to read it in full.

ललिता चक्रवर्ती अनुवाद और पुनरुक्ति के प्रामाण्य पर मीमांसक तथा नैयायिक मतों का आमना-सामना कराती हैं। जैमिनि के अनुसार अगृहीतग्राहित्व ही प्रमाणत्व है, अतएव पुनर्वचन प्रमाण नहीं; किन्तु गौतम के वृत्तिकार विश्वनाथ सप्रयोजन अनुवचन को — स्तुति अथवा निन्दा के प्रयोजन से — प्रमाण मानते हैं। Lalita Chakravarti sets the Mimamsaka and Naiyayika positions on anuvada and punarukti against each other. For Jaimini a restatement cannot be a pramana, since valid cognition must grasp the ungrasped; Gautama's commentator Visvanatha admits anuvada wherever it serves a purpose, whether praise or censure.

Written by the archive’s cataloguers, not by the author.